Úrvalsverkefni

Úrvalsverkefnið varð fyrir valinu vegna þess að það kom mér á óvart hve mikið ég lærði af því. Þegar litið er yfir farinn veg voru mörg skemmtileg verkefni, til dæmis var bæði gaman og krefjandi að kryfja eigin mistök í verkefninu um óvænt atvik og að sama skapi fékk ég dýrmæta innsýn í starf leiðsagnarkennarans í viðtalinu við Kristen. En myndbandsupptaka af sjálfum mér að spjalla við gamlan vin og kollega situr í mér. Því vel ég verkefni 4 – upptaka af samræðum.

Það sem kom mér á óvart þegar ég sat með þremur samnemendum og horfði á upptökuna var hversu sterk líkamleg áhrif upptakan hafði á mig. Ég krosslagði hendur, færði mig fjær félögunum og stífnaði allur upp í skrokknum.

Ástæðan var sú að allt í einu var kominn glænýr fókus í verkefnið og ég var ekki undir hann búinn. Skrýtið, því ég er sviðsvanur og hef ekki hingað til átt í vandræðum með eigin frammistöðu fyrir framan fólk. En fram að þessu hafði ég haldið að markmiðið með verkefninu væri að ég gæti haft eitthvað vitrænt að segja um kennslustundina sem ég hafði verið að horfa á.

Það rann skyndilega upp fyrir mér ljós. Verkefnið snerist um hvernig mér gengi að ræða við manninn, hvort ég hitti á rétta tóninn og væri bæði uppbyggilegur og krítískur í senn. Tækist mér að leiða samræðurnar svo þær snerust um siðferðileg rök en ekki bara athafnir, án þess þó að stjórna um of og taka völdin af viðmælandanum?

Þetta var eins og pínulítið starfendarannsókn. Mikið var þetta erfitt, gagnlegt og gaman.

Fyrri færslur um þetta verkefni eru hérna og hérna.

Lestur fræðigreina með púslaðferð

Af ásettu ráði beið ég með að koma frá mér texta um þetta verkefni. Ástæðan er sú að ég vildi sjá hvað sæti eftir af því sem ég lærði af félögum mínum um greinar sem þær lásu. Því miður er það ekki margt.

Sjálfur varð ég nokkuð upprifinn yfir greininni eftir Beauchamp og Thomas, sem ég var látinn lesa. Ég hafði einmitt verið í hugleiðingum í ætt við það sem kemur fram í greininni þegar ég var að vinna að verkefni um "örlagaríkt atvik" fyrr á önninni, það er að segja um mótun persónuleika kennarans við upphaf kennsluferilsins. Grein Beauchamp og Thomas er afar ítarleg og gerir nokkuð sem ég hef saknað úr lesefni þessa námskeiðs og annarra nú í haust - fer út fyrir þröngan sjóndeildarhring kennslufræðinnar, ef svo má kalla það. Farið er yfir efnið frá heimspekilegum, félagsfræðilegum og sálfræðilegum sjónarhornum, sem mér fannst afar hressandi. Svo fannst mér að það hefði nú verið gaman að hafa þessa grein til hliðsjónar þarna í september, en reyndar held ég eftir á að hyggja að hitt hafi verið betra, sem sagt að glíma við viðfangsefnið út frá minni eigin takmörkuðu þekkingu og fá svo þennan fróðleik beint í æð nú undir lok námskeiðsins.

Við sem sátum saman og ræddum þessa grein vorum sammála um helstu þætti en höfðum jafnframt hvert sína sýn svo sú umræða var mjög gefandi og dýpkaði skilning minn.

Um hinar greinarnar hef ég minna að segja. Félagar mínir í hópnum voru ekki eins óðamála og æstir og ég þegar við deildum þekkingu okkar, sem hefur kannski haft áhrif. Menn eru að auki misgóðir í að tjá sig og koma hugsun sinni til skila. Það kom fyrir að ég átti í erfiðleikum með að gera mér grein fyrir efni hinna greinanna. Af síðari hluta verkefnisins situr því afar lítið eftir hjá mér, því miður.

Á þessu er þó ein undantekning. Í einni grein er vísað í Moir (1999) og hina gullfallegu tímalínu yfir örvinglan nýliða í kennslu. Sú tilvísun kveikti í einum hópfélaga mínum og í hópnum spunnust umræður um hvers vegna í ósköpunum nýútskrifaðir kennarar fái ekki útprentaða tímalínu í hendurnar geðheilsu sinni til varnar.

Það háir kannski verkefninu að greinarnar höfða mismikið til okkar sem sitjum námskeiðið. Ef til vill hefði verið betra að leyfa okkur að velja greinarnar sjálf út frá áhugasviði hvers og eins, hver veit?

Fylgst með kennslu - ígrundun

Það var merkileg og marglagskipt upplifun að sýna samnemendum mínum í námskeiðinu um leiðsögn upptöku af spjalli mínu við framhaldsskólakennara að lokinni kennslustund sem ég fékk að fylgjast með. Þarna var verið að meta frammistöðu mína (sem nema í leiðsögn) við að meta frammistöðu kennarans (sem er ekki kennaranemi en var þarna í því hlutverki) við að kenna nemendum.

Reyndar var það þannig að um miðbik kennslustundarinnar sem ég fylgdist með var ég spurður af einum nemanda hvers vegna ég væri staddur þarna, hvort ég væri kennaranemi. Og ég svaraði, eins hreinskilnislega og ég gat: Nei, ég er ekki kennaranemi. Ég er kennari. Eða, ég er reyndar líka nemi, því ég er kennari sem er að læra að kenna kennaranemum.

Svarið lét ekki á sér standa: Hver er það þá sem kennir þér að kenna kennaranemum? Og hver kenndi honum að kenna þér að kenna kennaranemum?

En að samtalinu við kennarann að lokinni kennslustundinni. Að ásettu ráði lét ég það eiga sig að segja kennaranum frá því fyrirfram að hann væri í raun staðgengill kennaranema. Lét nægja að biðja um að fá að fylgjast með kennslustundinni og taka svo viðtal við hann á eftir. Það var vegna þess að ég vildi alls ekki að hann færi að setja sig í kennaranemastellingar, samanber það sem við höfðum rætt á námskeiðinu, að kennaraneminn á ekki að vera settur skör lægra en leiðsagnarkennarinn, heldur á þarna að vera samtal jafningja sem báðir hafa reynslu, þekkingu og starfskenningu.

Það sem við ræddum í tengslum við kennslustundina er hægt að flokka í þrjá flokka að hætti þeirra félaga Handal og Lövås og mun ég hér styðjast við þá flokkun og gera stuttlega grein fyrir dæmum úr hverjum flokki.

Fyrir það fyrsta ræddum við um tilteknar athafnir kennarans, svo sem það með hvaða hætti hann hafði skipt nemendum í hópa, hvernig hann hagar uppröðun borða í kennslustofunni, að hvaða marki hann lætur skvaldur nemenda óátalið og hvernig hann deilir tíma sínum á milli nemenda sem þurfa aðstoð meðan vinna við verkefnið stendur yfir. Þetta síðasttalda nefndi ég í pistli sem ég skrifaði fljótlega eftir kennslustundina og fékk við því nokkuð jákvæð viðbrögð frá kennaranum, sem fannst áhugaverð pæling hvort hægt væri að kerfisbinda það með hvaða hætti nemendur óska eftir og fá aðstoð kennara. Ég gat þannig vakið hann til umhugsunar um tæknilegt atriði varðandi bekkjarstjórnun.

Í öðru lagi ræddum við um kennslufræðileg atriði, svo sem áhuga kennarans á notkun leikja í tungumálakennslu, spurninguna hvort verkefnið sem lagt var fyrir í tímanum hefði virkað ef vinna ætti með talað mál í stað ritunar, þá aðferð að vinna verkefni tengt smásögu áður en nemendur lesa söguna - í því skyni að auka áhuga þeirra og dýpka skilning og síðast en ekki síst þá skoðun hans að hæfilega óskýr fyrirmæli með verkefnum gætu haft þau jákvæðu áhrif að þau ýttu undir óformleg samskipti nemenda um verkefnið. Þetta síðasttalda endaði sem uppdiktað markmið kennarans fyrir næstu kennslustund, sem honum fannst líklega dálítið skrýtið þar sem hann vissi ekki að hann var þarna í hlutverki kennaranema í þessu verkefni mínu. Mér fannst þessi skoðun hans áhugaverð og fannst hún sýna að kennarinn er óhræddur við að hafa hlutina dálítið ófyrirsjáanlega í kennslu sinni - sem er ábyggilega vanmetinn eiginleiki hjá kennurum. Hann sagði sjálfur að hann hefði viljað hafa fyrirmælin örlítið skýrari, því full mikill tími hafi farið í það hjá nemendum að átta sig á til hvers var ætlast af þeim. Þetta finnst mér benda til þess að kennarinn sé vakandi fyrir því hvernig tekst til hjá honum og tilbúinn að laga kennsluaðferðir sínar til eftir því sem við á og með þarf.

Það er ekki sjálfsagt að í stuttu og óformlegu spjalli sem þessu komist gildi á dagskrá en ég held að við höfum nú samt aðeins náð að tæpa á þeim. Til dæmis ræddum við um það á leið inn í kennslustundina að verkefnið væri nýtt og óprófað og að kennarinn vissi ekki alveg hvernig það myndi fara, en að hann hefði ekki af því teljandi áhyggjur. Þetta hugrekki, að treysta sér til að renna blint í sjóinn með verkefni og vona það besta, er nokkuð sem ég held að margir kennaranemar gætu lært mikið af að temja sér. Kemur það saman við samtal sem ég átti nokkru síðar við reyndan leiðsagnarkennara og notað verður í öðru verkefni hér á þessu námskeiði. Ég ætla ekki að fara nánar út í það en læt nægja að ótti kennaranema við mistök virðist að mati viðmælanda míns standa mörgum þeirra fyrir þrifum.
Annað sem við ræddum og ég kom inn á hér að ofan var aðstoð við nemendur. Sú umræða var í raun á tveimur plönum, annars vegar hvað varðar tæknilega framkvæmd þess að sjá til þess að nemendur fái þá aðstoð sem þeir þurfa, en hins vegar hvað varðar þá kröfu til kennarans að hann gæti sanngirni, að það séu til dæmis ekki þeir sem hafa sig mest í frammi sem fái mestu aðstoðina.
Síðast en ekki síst ræddum við um samskipti kennarans við nemendur sína, og viðhorf hans til þeirra samskipta. Þar stendur upp úr að ég spurði kennarann hvort það væri munur á því hvernig hann talaði við stelpur og stráka í nemendahópnum. Að hætti fyrirmyndarleiðsagnarkennarans bar ég þetta viðfangsefni upp í formi spurningar, í stað þess að staðhæfa að ég hefði tekið eftir miklum mun þegar ég fylgdist með kennslustundinni. Það skal tekið fram að hér er um að ræða kennara sem bloggar um það frammi fyrir alþjóð að hann sé femínisti (jafnvel öfgafemínisti ef ég man rétt) og mætti því reikna með að þetta væri nokkuð sem hann hugasði talsvert um í sínu daglega starfi. Svör hans voru og á þá lund að hann væri ekki viss um að ólík framkoma hans við ólíka nemendur væri kynjuð, án þess þó að hann þvertæki fyrir það. Það hefði verið spennandi að geta fylgst með fleiri kennslustundum og skoða þetta nánar, því þarna er um að ræða viðkvæmt málefni sem varla verður brotið til mergjar og leyst á einu korteri.

Fylgst með kennslu

Í dag fylgdist ég með kennslustund í ENS103 í framhaldsskóla hér í Reykjavík. Þetta var fjörugur tími og líflegur hópur. Verkefnið sem lagt var fyrir í tímanum tengdist smásögu sem hópurinn á að lesa fyrir næsta tíma og var því hugsað sem kveikja til að dýpka skilning nemenda á sögunni þegar að lestri kæmi. Kennarinn hafði fyrir tímann skipt nemendum í hópa á snjallan hátt – í tímanum á undan hafði hann gefið hverjum nemanda eitt orð sem kemur fyrir í sögunni og sagt þeim að muna orðið fram að næsta tíma. Fjórir nemendur voru um hvert orð og þannig voru hóparnir komnir. Mér láðist að spyrja kennarann hvort hann hefði raðað nemendunum af handahófi eða samkvæmt einhverju kerfi. Verkefnið var hlutverkaleikur þar sem hver og einn fékk lítinn miða með persónulýsingu og markmiði. Nemendur áttu svo að eiga skrifleg samskipti – senda hver öðrum skilaboð í þeim tilgangi að ná markmiðinu. Verkefnið heppnaðist vel eftir smávægilegt óöryggi í fyrstu – kennarinn hafði sagt mér fyrir tímann að verkefnið hefði hann ekki prófað áður og eftir á taldi hann að fyrirmælin í byrjun hefðu mátt vera ögn skýrari – án þess þó að hann vilji hafa þau of skýr og ítarleg því að hans mati verða pínulítið óskýr skilaboð til þess að samskipti milli nemenda aukast sem uppfyllir námsmarkmið bæði í ensku og samskiptafærni.

Byrjun kennslustundarinnar var mjög kaótísk. Nemendur sátu nokkuð þröngt í stofunni, öll borðin sneru að töflunni og voru ýmist eitt eða tvö borð saman. Mikið skvaldur var í stofunni fyrstu tíu mínúturnar eða svo meðan kennari heilsaði hópnum, kynnti áhorfandann (mig) og las upp. Merkilegt nokk þagnaði hópurinn svo nánast alveg um leið og nafnakalli lauk. Það vakti athygli mína að kennarinn gerði ekki tilraun til að fá nemendur til að hætta skvaldrinu. Ég velti því fyrir mér hvort hann væri búinn að gefast upp á slíku, hvort honum fyndist það kannski ekki mikilvægt meðan væri “bara” verið að lesa upp, en það sem kom á daginn var að milli hans og nemendanna ríkir þannig traust að þegar komið er að því að byrja að vinna eru langflestir nemendur tilbúnir í það.

Verkefnið gekk vel eins og áður sagði. Nær allir nemendur voru virkir og tóku þátt. Kennarinn gekk á milli hópanna og leiðbeindi eftir þörfum. Í byrjun myndaðist dálítill óróleiki þar sem margir nemendur báðu um aðstoð og kennarinn hafði ekki undan að sinna öllum í einu. Smám saman komust þó hóparnir af stað og leikar hófust.

Mér fannst athugavert að einn nemandi sem var að bíða eftir aðstoð tók upp símann á meðan hann beið, hringdi í vin sinn og arranseraði hádegismat (þetta var í síðasta tíma fyrir matarhlé) og fór svo til kennarans (á meðan aðrir biðu þolinmóðir) og sótti sér þá aðstoð sem hann þurfti til að geta komist í gang. Ég velti því fyrir mér í tengslum við þetta hvort gagnlegt væri fyrir þennan hóp að hafa einhvers konar kerfi á því hvernig nemendur leita eftir aðstoð, því ég tók eftir ansi mörgum sem réttu upp hönd og kölluðu kurteislega á kennarann án þess að það skilaði þeim miklum árangri.

Samskipti kennarans við hópinn fannst mér mjög skemmtileg. Greinilegt er að nemendur hafa álit á þessum kennara (hann er umsjónarkennarinn þeirra) og finnst hann skemmtilegur. Hann leyfði sér á stundum frekar óformlegt tal, skaut athugasemdum að nemendum sem sýndu óviðeigandi hegðun eða orðfæri, án þess að fara yfir strikið. Þó sýndist mér einn nemandi vera frekar óánægður í lokin þegar hópfélagar hans voru spurðir hvort hann hefði tekið þátt eða bara látið eins og geðsjúklingur. Einn nemandi gaf sig á tal við mig og í spjalli okkar trúði hann mér fyrir því að þarna væri góður kennari á ferð. Ég bað hann að skýra það nánar og hann sagði þá að hann væri “bara slakur, ekkert að böggast, hann kann á okkur, sko.”

Tíminn endaði svo á svipaðan hátt og hann byrjaði eða frekar kaótískt, þó þannig að kennari náði fram sínum markmiðum. Hann kallaði á alla hópana og bað þá að gera grein fyrir því helsta sem hefði komið fram í þeirra vinnu, setti svo fyrir heimaverkefnið að lesa söguna, en hafði áður hnykkt á því í samskiptum sínum við hópana, með athugasemdum eins og “That’s interesting, you’ll see when you read the book that you are close to something that actually happens in the story.”

Eftir tímann átti ég síðan spjall við kennarann um þessa kennslustund og verður úrvinnsla úr því spjalli birt hér innan tíðar.

Starfskenning mín afbyggð 2012

Fyrstu viðbrögð við lestri textans eru þau að þarna fer ungur montrass sem er mjög upptekinn af því að hafa fengið eftirsóknarverða vinnu og nennir ekki að vinna akademískt.

Hér verður stiklað á helstu punktum í gegnum baksýnisspegilinn og reynt að kryfja þá að einhverju leyti.

Maurabóndi?
Þetta er ansi óheppileg líking þó hún sé vel meint. Eitt af því sem ég hef glímt við í starfi mínu í unglingadeild er einmitt það að nemendurnir sem koma upp úr sjöunda bekk ár hvert eru margir hverjir lúsiðnir en kunna flestir ekki vitund að læra. Myndin af kennaranum sem ætlar að gefa aðalhlutverkið eftir til nemendanna er ágæt og að miklu leyti í takt við það hvernig ég hef þróast sem kennari.

Samþætting
Það hefur komið upp úr dúrnum að ég hef gert margt annað en að kenna ensku og var meira að segja hættur öllum afskiptum af ensku síðasta kennsluveturinn. Ég kenndi dönsku um skeið, fullt af leiklist, mikla samfélagsfræði og varði að auki stórum hluta vinnutímans í einmitt það sem maurabóndinn ætlaði að gera, sem er að aðstoða nemendur við að skipuleggja nám sitt og læra að ná á því tökum.
Samþætt verkefni hafa verið margvísleg og ég hef orðið mjög fær í útfærslu þeirra. Hæst ber líklega fyrirbæri sem kallast Norðlingaleikarnir og ég mun ekki eyða plássi í að útskýra nánar hér.

Að nemendum líði vel
Þetta hefur tekist, þrátt fyrir ýmsar uppákomur. Mér hefur gengið afar vel að vinna að aukinni vellíðan nemenda minna og er mjög sáttur við þann hluta starfs míns.

Sjálfstæði nemenda
Þarna held ég að minn skóli og nánar tiltekið mín deild innan þess skóla, sé framar en margir aðrir hér á landi. Það hefur ekki gengið þrautalaust og ég var ekkert sérlega flinkur í þessu til að byrja með. Einstaklingsvikuáætlanir voru á dagskrá skólans frá upphafi en til að byrja með snerist mín einstaklingsmiðun aðallega um það hvort nemandi vildi gera tvær eða þrjár blaðsíður í enskuvinnubókinni. Okkur tókst hins vegar að taka framförum ár frá ári, lærðum að best væri að áforma með sínum umsjónarnemendum í öllum námsgreinum frekar en að áforma sína kennslugrein með öllum, fengum á hverju hausti nýjan árgang sem var sjóaðri í þessum vinnubrögðum og getum núna sagt með sanni að okkur hefur tekist að ala upp sjálfstæða námsmenn.

Evrópska tungumálamappan
Hana hef ég ekki notað í kennslu ennþá. Mig minnir að kennarinn minn í námskeiðinu þar sem þessi starfskenning var verkefni hafi verið ötull talsmaður möppunnar hér á landi. Ég er því ekki saklaus af því að vera kennarasleikja.

Notkun tölvutækni
Hér er annað svið þar sem mér og samstarfsfólki mínu hefur tekist að ryðja brautir. Ég smíðaði frábæran enskuvef fyrir nemendur mína, hef notast við alls konar rafræn hjálpartæki við úrvinnslu á verkum nemenda og hafði forgöngu um þróunarverkefni með spjaldtölvur sem hefur gengið afar vel.

Kennsluáætlanagerð
Síðan ég hóf störf sem kennari hef ég nánast aldrei skrifað kennsluáætlun um eina einustu kennslustund. Það eru örfáar undantekningar, svo sem þegar teymi kennara hefur unnið saman að stóru samþættu verkefni. Hluti þess að láta nemendum eftir aðalhlutverkið er hins vegar að kennarinn hættir að stýra því hvað gerist í kennslustund frá mínútu til mínútu. Þar með fara fyrir lítið plön mín um að verða flinkari í að byrja og enda kennslustundir, hvað þá að skipta á milli verkefna.

Að nota markmálið
Í fyrstu kennsluvikunni undirbjó ég enskukennslustund, fann verkefni, tók til gögn, labbaði inn í kennslustofu og byrjaði að tala á ensku. Nemendur flissuðu og báðu mig vinsamlegast að hætta þessu, það væri kjánalegt. Það liðu nokkur ár áður en ég reyndi aftur að tala ensku fyrir framan nemendur en í staðinn einbeitti ég mér að því að þróa alls konar umhverfi fyrir nemendur sjálfa að tala á ensku (og dönsku þegar það bar undir).

Námsmat
Sem betur fer fékk ég lausan tauminn í þessum málum en ekki að sama skapi að vera þátttakandi í því þróunarstarfi sem skólinn var skrifaður fyrir. Ég fékk því að prófa alls konar leiðir í námsmati - símat, prófamöppur, útipróf og þar fram eftir götunum, en fæst af því sem ég prófaði varð hluti af starfsháttum skólans þegar kom að námsmati. Því miður snerist sú þróunarvinna að mínu mati að miklu leyti um grafíska hönnun vitnisburðarblaða.
Við þetta má þó bæta að þegar ég var kominn í stjórnunarstöðu tókst mér að koma á samstarfi skólans míns við Námfús.is sem býður upp á margvíslegar framtíðarlausnir við námsmat. Það á hins vegar eftir að koma í ljós hvort skólinn ber gæfu til þess að nýta sér það að fullu.

Að eyða sumrinu í að rifja upp námsefni úr kennsluréttindanáminu
Já. Einmitt. Góður þessi.

Starfskenning mín (2007)

1. Inngangur
Nám mitt í vetur hefur verið bæði skemmtilegt og gagnlegt. Mér hafa opnast dyr að mörgum vistarverum sem ég vissi ékki áður að væru til. Ég líkti leiðbeinandanum Birni Gunnlaugssyni nýlega við forföður okkar hann Homo Habilis, sem tókst að nýta sér gripþumalinn til að búa til fyrstu verkfæri mannkynssögunnar. Frumstæð voru þau en honum tókst að nýta það sem hann fann í nágrenni sínu og tók þannig stórt skref fram á við í þróuninni. Kennarinn Björn Gunnlaugsson á hins vegar vel útbúinn verkfærakassa og er vel í stakk búinn til að undirbúa, framkvæma, meta, stjórna, hvetja og leiðbeina. Að einu leyti hefur þó námið í vetur ekki verið mér að skapi. Það er bjargföst trú mín að hér sé verið að þjálfa kennara, en ekki kennslufræðinga. Mér finnst hreinlega að það sé margfalt mikilvægara að ég geti sagt hér frá því hvaða augum ég lít framtíð mína í kennslunni, en að ég vísi í það sem aðrir hafa sagt. Því lýsi ég því hér með yfir að það sem hér á eftir fer er alfarið mitt verk, skrifað frá mínu hjarta, túlkað með mínum huga. Ég ætla hér að segja frá því hvaða augum ég lít kennslu sem slíka og mig sjálfan sem kennara.
2. Starfskenning mín
Sýn mín á hlutverk kennarans hefur tekið miklum breytingum í vetur. Ég geri mér grein fyrir því núna að ég var á árum mínum sem leiðbeinandi ábyrgur fyrir ákveðnu afturhvarfi til gamaldags kennsluhátta. Ég kunni einfaldlega ekki annað. Nú sé ég fram á að ég verði allt öðruvísi kennari en ég var leiðbeinandi, ekki síst vegna þess hver stefna þess skóla er sem hefur ráðið mig til starfa. Færibandavinnan er fyrir bí og í staðinn sé ég sjálfan mig fyrir mér sem maurabónda, sem fylgist stoltur með iðnum maurum sínum æða hingað og þangað um maurabúið. Ég mun aðstoða nemendur mína við að skipuleggja nám sitt frekar en að eyða kvöldi eftir kvöld í að skipuleggja kennsluna. Ekki þar með sagt að ég verði óskipulagður kennari - þvert á móti - ég ætla bara að láta aðalhlutverkið og kastljósið af hendi til nemendanna.
Þótt ég hafi tekið þá stefnu í vetur að mennta mig sem tungumálakennari er alls ekkert víst að erlend tungumál verði það eina sem ég kenni. Ég hef mikinn áhuga á að samþætta enskuna við aðrar námsgreinar og sé ótæmandi möguleika á því sviði. Ég er líka viss um að það er miklu skemmtilegra - og gagnlegra - fyrir tilvonandi nemendur mína að læra um lönd heimsins, pláneturnar eða ljóstillífun á ensku og tileikna sér þannig málið heldur en að stagla yfir muninum á past, present og present continuous. Allt sem við lærum, lærum við í gegnum tungumál, hvort sem það er íslenska, enska eða eitthvað annað. Tungumálin móta þann heim sem við lifum í og allan okkar veruleika. Hver nemandi á sér sinn veruleika sem hann upplifir í gegnum sitt tungumál.
Það er þó augljóst að mínu mati að þjóðfélagsþegnar tuttugustu og fyrstu aldarinnar munu nota ensku í meira mæli en við sem eldri erum. Heimurinn er að minnka, landamæri að hverfa og enskan er að verða alþjóðamál sem allar þjóðir heims nota í samskiptum sín á milli. Þeirri þróun held ég ekki að verði snúið við, heldur mun hún herða á sér ef eitthvað er. Íslensk börn eru mörg nánast tvítyngd löngu fyrir fermingu, sem gerir starf enskukennarans bæði auðveldara og erfiðara í senn - auðveldara vegna þess að börnin hafa bæði getuna og viljann til að læra ensku, en erfiðara vegna þess að mörgum finnst þau snemma vera búin að læra ensku þegar svo er alls ekki.
Umfram allt vil ég verða kennari sem nemendum líður vel hjá. Skólastjóri sem ég starfaði einu sinni fyrir lét þau orð falla þegar hann réð mig til starfa að hans stefna væri sú að nemendum ætti að líða vel, því ef nemendum liði vel þá færi nám fram. Þrátt fyrir að sennilega hafi ekki heppnast að framfylgja þessari stefnu við þennan skóla tel ég að tilfinningin á bak við stefnuna sé hin eina rétta. Allt of mörgum nemendum líður illa. Kennari getur séð til þess að nemendum líði vel og stundi nám sitt markvisst með því einu að gefa þeim eitthvað að fást við sem skiptir þá máli og hefur einhverja merkingu fyrir þeim. Í tengslum við það sem ég nefndi áðan um samþættingu námsgreina sé ég fyrir mér að nemendur mínir fáist við alls konar lausnaleit og task-based verkefni um hluti sem snerta þá og líf þeirra. Þess háttar hluti  prófaði ég mig áfram með sem leiðbeinandi en skorti þekkingu til að gera það á markvissan hátt. Nú verður öldin önnur. Til dæmis hef ég hlotið mikla og góða þjálfun í námskeiðinu um fjölmenningarlega kennslu og fyrirlestur sem Þórunn Óskarsdóttir hélt fyrir okkur í Ármúlanum á líka eftir að gagnast. Þegar upp er staðið nú í vor er það án alls vafa þetta atriði sem gnæfir yfir öll önnur sem ég hef lært í vetur: nemendur þurfa verkefni sem hafa einhverja merkingu fyrir þeim.
Sjálfstæði nemenda var ekki fyrirbrigði sem vakti mikið traust hjá mér þegar ég starfaði sem leiðbeinandi. Ástæðan var að mínu mati margþætt. Skólabragurinn bauð ekki upp á að nemendur sýndu mikla áhugahvöt. Kennarar voru óreyndir þegar kom að því að veita nemendum þetta sjálfstæði. Fleira mætti nefna. En nú hef ég áttað mig á því að í þessa átt stefnir skólinn og það sem sárast vantaði - utanumhald - er fyrir hendi í Evrópsku tungumálamöppunni. Þannig að þetta óttast ég ekki lengur.
Fjölbreytni í kennsluháttum var ansi langt frá því að vera mín sterkasta hlið sem leiðbeinandi. Ég kenndi að mestu eins og mér var kennt í gamla daga og jafnvel á enn einhæfari hátt á köflum. Nú hef ég öðlast þekkingu og reynslu í verkefnagerð, notkun tölvutækni, notkun bókmennta og kvikmynda og svo framvegis. Tímarnir hjá mér verða ekki eins leiðinlegir, hvorki fyrir mig né nemendur, og þeir voru þegar ég var leiðbeinandi.
3. Á leið út í starfið
Í vetur hef ég þjálfast töluvert í gerð kennsluáætlana, sem ég hafði einfaldlega ekki prófað sem leiðbeinandi. Að vísu hafði ég uppfyllt þær kröfur vinnuveitanda míns að búa til kennsluáætlun fyrir hverja önn í Mentor og vista hana þar sem nemendur og foreldrar höfðu aðgang að henni en þar sem engum datt í hug að fylgjast með þessum áætlunum skipti það engu máli hvort ég fór eftir þeim í raun. Nú hef ég komist að raun um að góð kennsluáætlun geriri kennslustundina miklu markvissari og tel mig vera orðinn nokkuð færan í áætlanagerð. Mér hefur gengið vel að láta áætlanir kallast á við kröfur áfangalýsingar eða námskrár og ég tel að þær hafi verið hvetjandi og örgrandi fyrir nemendur mína. Hins vegar get ég örugglega bætt mig hvað varðar hvatningu til nemenda að ígrunda eigið nám. Ég get gert fjölbreyttar kennsluáætlanir sem leggja áherslu á mismunandi færni, hef reynslu í að kenna þvert á námsgreinar og þykist því geta tekist á við það í áætlanagerð, og ekki síst hef ég þjálfast töluvert í því að áætla tíma fyrir tiltekin verkefni á námsáætlun. Það hefur ekki alltaf gengið upp hjá mér í æfingakennslunni en það hefur verið góður skóli út af fyrir sig. Ég gæti þó sennilega bætt mig í að leyfa nemendum að taka þátt í áætlanagerðinni. Svo er ég ekki viss um hvernig mér á eftir að ganga að nota markmálið í kennslustundum. Þegar ég var leiðbeinandi notaði ég íslensku allt of mikið og nemendur mínir í æfingakennslu áttu það til að notast við hana. Nú er ég að fara að kenna á grunnskólastigi aftur, vitandi að tjáskipti á markmálinu eiga að vera kjarninn í kennslu minni. Vonum að það gangi vel.
Mikilvægi þess að byrja og enda kennslustundir á markvissan hátt var mér algerlega hulið þegar ég var leiðbeinandi, enda voru mínar kennslustundir afar ómarkvissar í flestum tilvikum. Nú hef ég þjálfast í að nota kveikjur, að halda mig við áætlun án þess þó að fórna sveigjanleikanum er breytinga er þörf, en þarf að bæta mig í að skipta milli verkefna á þægilegan hátt og láta kennslustundina ekki fjara út, sem hefur nokkrum sinnum komið fyrir mig í æfingakennslunni. Innihald kennslustunda minna get ég bæið tengt við atburði líðandi stundar og enskumælandi menningu því hvort tveggja þekki ég mjög vel. Ég þekki hins vegar nemendur mína ekki enn og mun því þurfa að notast við ýmsa tækni sem ég hef lært í námskeiðinu fjölmenningarleg kennsla til að bæta úr því. Þá er ég viss um að ég mun eyða hluta sumarsins í að rifja upp það sem við lærðum í haust um námsaðferðir og námsstíla því ég er farinn að ryðga nokkuð í þeim fræðum. Sem leiðbeinandi átti ég oft í erfiðleikum með að halda athygli nemenda minna en ég sé nú ekki fram á að stór hluti minnar kennslu muni felast í að standa fyrir framan hóp og halda athygli þeirra, það kemur ekki heim og saman við sýn mína á nemendasjálfstæði. Bekkjarstjórnun hefur þó farist mér vel í æfingakennslunni og ég veit að ég mun búa að því þegar á reynir.
Hvorki árin mín sem leiðbeinandi né æfingakennslan hafa veitt mér nægilega þjálfun í að höfða til sjálfstæðis nemenda. Skólinn þar sem ég mun starfa leggur ríka áherslu á þetta og ég vonast til þess að ég fái þar góðan stuðning meðan ég er að fóta mig. Afstaða mín til heimavinnu hefur lengi verið sú að nám eigi helst að fara fram í skólanum. Þó eru ýmis verkefni sem krefjast þess að eitthvað sé unnið heima og ég tel mig geta borið kennsl á þá hluti. Ég er ekki þeirrar skoðunar að kennari eigi að setja fyrir heimavinnu í hverri viku til þess eins að nemendur geri eitthvað heima hjá sér en margir foreldrar hafa verið mér ósammála um þetta. Þemanám kemur til með að skipa stóran sess í minni kennslu, eins og reyndar kom stundum fyrir þegar ég var leiðbeinandi, og ég sé fram á árangursríkt samstarf við samkennara mína. Nú hef ég líka öðlast þekkingu og þjálfun í skipulagningu þemanáms svo sá þáttur verður eflaust mun markvissari hjá mér en áður. Ferilmöppum hef ég hins vegar aðeins kynnst frá hlið nemandans og geri mér grein fyrir að slík vinna er ný fyrir mér. Með góðum stuðningi samstarfsfólks og Evrópsku tungumálamöppunnar vona ég þó að það muni ganga vel. Kennslan við skólann þar sem ég mun starfa er orðin nokkuð tölvuvædd og ég mun njóta góðs af því sem ég hef lært á námskeiðinu um notkun upplýsingatækni í skólastarfi. Auk þess eru nemendur í dag langflestir á heimavelli þegar tölvur eru annars vegar. Utanskólaverkefni voru snar þáttur í starfi mínu sem leiðbeinandi, bæði var ég að vinna í leiklist og einnig félagsmálum. Sennilega er það veikleiki hjá mér að tengja slík verkefni inn í námskrá og meta nám nemenda af þeim en ég er þeirrar skoðunar að af utanskólaverkefnum læri nemendur ýmislegt sem ekki er hægt að setja í námskrá og skólinn er sjaldan fær um að kenna með jafn óbeinum en um leið markvissum hætti. Þá á ég við samvinnu, samkennd, samábyrgð og þar fram eftir götunum.
Skólinn þar sem ég mun starfa hefur tekið að sér það verkefni í samvinnu við annan nálægan grunnskóla að vinna að þróun í námsmatsmálum. Ég hlakka mikið til að takast á við það verkefni því ég hef mjög sterkar og mjög neikvæðar skoðanir á námsmati eins og það er í dag. Ég lét þau orð falla einhversstaðar í vetur í umræðu um próf að flestir innan skólakerfisins væru farnir að efast um gildi prófa og að þeir sem ekki efuðust væru þeir sem hefðu sannfærst um að próf væru vond. Ég er í þeim hópi. Í vetur hef ég þjálfast í leiðbeinandi mati, sem ég tel að sé framtíðin og mun beita því í ríkum mæli. Ég hef mikla trú á getu minni til að búa til matsverkefni við hæfi og meta þau í samráði við nemendur. Jafningjamat og sjálfsmat munu einnig skipa stóran sess hjá mér þótt mig skorti reynslu í framkvæmd þess. Ég hef kynnt mér Evrópsku tungumálamöppuna og mun styðjast við hana auk þess sem ég hef reynslu af skráningu námsmats í Mentor og hefur farnast það vel. Ég veit að ég er mun sterkari í að meta ritunar- og lestrarfærni nemenda og geri mér grein fyrir að ég þarf að bæta mig á sviði hlustunar- og talfærni, eða öllu heldur mats á þeim þáttum. Þá hef ég öðlast aukinn skilning á mikilvægi þess hvernig við leiðréttum villur og mun gæta þess að hafa aðgát í nærveru sálar.
Þegar á heildina er litið er ég nokkuð öruggur með sjálfan mig sem verðandi kennari, því ég tel að ég viti hverjir styrkleikar mínir eru og horfist í augu við veikleikana og er tilbúinn að leggja á mig vinnu til þess að sigrast á þeim.
4. Framtíðin
Þegar ég fór í atvinnuviðtal til skólastjórans sem hefur ráðið mig til vinnu spurði ég í lok viðtalsins hverjir væru stærstu gallarnir á því að starfa við þennan tiltekna skóla, hvað væri verst, hvað væri erfiðast. Mér til mikillar ánægju komst ég að því að allt sem skólastjórinn nefndi fékk mig til þess að hugsa með sjálfum mér: "Það verður nú gaman að takast á við þetta!" Með þessu hugarfari legg ég út í kennarastarfið. Ég sé ekki hindranir heldur áskoranir. Ég sé ekki ágreining, heldur skoðanaskipti. Ég sé ekki vandamál, ég sé tækifæri. Á hverjum degi get ég öðlast reynslu sem hjálpar mér daginn eftir og þannig vex ég stöðugt í starfi. Þegar ég kemst að því að ég er ekki nógu fær á einhverju sviði, þá reyni ég að mennta mig til þess að bæta úr því. Samvinnumenningin sem ég hef séð að ríkir innan þessa skóla mun verða til þess að ég læri af samstarfsfólki mínu og það af mér. Ég held því ósmeykur út á vinnumarkaðinn. Framtíðin er björt!
5. Lokaorð
Starfskenning mín er ekki fullmótuð og á ekki heldur að vera það. Góður kennari er sífellt að læra, leita að tækifærum til að bæta sig og finna innblástur í samstarfi við nemendur jafnt sem aðra kennara. Mín bíða spennandi verkefni sem ég hlakka til að takast á við og hræðist ekki. Sem kennari ætla ég mér að vera skemmtilegur, faglegur, duglegur, drífandi, hress og kátur. Ég ætla að leyfa öðrum að njóta góðs af styrkleikum mínum og reyna að læra af öðrum á þeim sviðum þar sem ég þarf að bæta mig. Ég er metnaðarfullur og ætla mér ekki bara að verða góður kennari, heldur frábær.

Fyrirlestur Örnu

Það vakti mig fljótlega til umhugsunar að fagleg sjálfsmynd leikskólakennara skuli mótast í svo ríkum mæli af viðhorfum utanaðkomandi. Það eru engar stórfréttir að samfélagið sem við höfum búið til er ekkert að missa sig í virðingu fyrir starfi leikskólakennara. Þeim er borgað eilítið meira en blaðberum og þumalputtareglan í geiranum virðist vera sú að það dugi að hafa einn faglærðan starfsmann á deild, svo nægi að aðrir starfsmenn uppfylli þá grundvallarkröfu að vera ekki illa við börn.

Ég hef svo sem rekist á svipuð viðhorf, þó ekki jafnsvæsin, í garð grunnskólakennara.

En að stéttin skuli leyfa þessum viðhorfum að hafa jafn sterk áhrif á mig, það hafði mér ekki dottið í hug.

Það var líka afar áhugavert að sjá hvernig viðhorfin spanna mjög skýrt markað litróf. Leikskólakennarar sjálfir hafa þær hugmyndir um starf sitt að þeir þjóni tilgangi í lífi barnanna sem þeim er treyst fyrir. Þetta viðhorf endurspeglast ekki að öllu leyti hjá foreldrum og um leið og spurðir eru aðilar sem ekki tengjast börnunum sjálfum, eins og stjórnmálamenn, þá kemur þveröfugt viðhorf upp á borðið og litið er á leikskólakennara fyrst og fremst sem áhrifaaðila í lífi foreldra barnanna sem þeim er treyst fyrir, m.ö.o. gera leikskólakennarar foreldrum fyrst og fremst kleift að sinna vinnu í stað barnauppeldis.

Þetta er ljót sýn á leikskólann. Hún á einnig við um grunnskólann upp að vissu marki, sem sést til dæmis á því að skólaárið tekur ekki lengur mið af bústörfum. Þessi vídd á hlutverk skóla er auðvitað til og við eigum að viðurkenna hana. En það er greinilega nauðsynlegt að yngja upp í stétt stjórnmálamanna og fá þangað fleira barnafólk.

Sú gagnsemi sem mér sýnist í fljótu bragði að ég geti haft af rannsókn Örnu og fyrirlestrinum er sú að ég hef öðlast skýrari sýn á það hvernig viðhorf aðila utan skóla geta mótað viðhorf innan hans, svo og áherslur í starfinu sem þar fer fram. Það mun gagnast mér að hafa þessa vídd í huga þegar ég tek ýmsar ákvarðanir í starfi í framtíðinni.